Sérfæði
Hafi börn ofnæmi eða óþol, er mikilvægt að koma með vottorð frá lækni. Og þá er sérfæði pantað fyrir hvern einstakling Ekki er heimilt að afgreiða mat til þeirra barna sem þurfa sérfæði nema fyrir liggi læknisvottorð.  Þau gilda enn sem áður hefur verið skilað.
 
Hvaða munur er á fæðuofnæmi og fæðuóþoli?
Mikilvægt er að gera greinarmun á fæðuofnæmi og fæðuóþoli, einkenni eru oft svipuð en eru þó tvö ólík fyrirbæri.

Fæðuofnæmi stafar af ofvirkni í ónæmiskerfinu fyrir vissum efnum þannig að líkaminn myndar mótefni.  Þegar mótefnin tengjast ofnæmisvaldinum í fæðunni losna boðefni og hormón sem valda einkennum í húð, öndunarfærum eða meltingarvegi.  Efnin sem valda fæðuofnæmi eru prótein sem þola vel hita og sýru og skemmast því ekki við venjulega matreiðslu.
 
Orsakir fyrir fæðuóþoli eru hins vegar ekki tengdar ofnæmiskerfinu.  Orsakir eru oft óþekktar en í sumum tilvikum vantar ensím til að brjóta niður ofnæmisvaldan, s.s. ensímið laktasa til að brjóta niður mjólkursykur (laktósu).
 
Helstu einkenni fæðuofnæmis eða fæðuóþols
Einkenni fæðuofnæmis eða óþols geta verið mjög mismunandi eftir einstaklingum.
 
Einkenni í meltingarfærum:
Bólgur
Kláði við munn og í hálsi
Uppköst
Magakrampar
Niðurgangur

Einkenni í öndunarfærum:
Nefrennsli
Hnerri
Öndunarerfiðleikar eða astmaeinkenni

Einkenni í húð og augum:
Kláði
Bjúgur
Roði
 
Ofnæmisviðbrögð
Það geta liðið frá fáeinum mínútum að 24 klst. frá því fæðunnar er neytt þar til ofnæmisviðbrögð koma fram.  Sumir einstaklingar eru mjög næmir og finna fyrir einkennum við það eitt að anda að sér gufum sem myndast við steikingu t.d. ef um er að ræða ofnæmi fyrir fiski eða skelfiski.  Eins þarf oft aðeins snefil af ofnæmisvaldinum til að kalla fram ofnæmisviðbrögð s.s. hjá einstaklingum sem hafa ofnæmi fyrir hnetum.
 
Ofnæmislost
Ef ofnæmiseinkenni koma fram í mörgum líffærum samtímis er það kallað ofnæmislost.  Helstu einkenni eru ofsabjúgur, bólgur, öndunarerfiðleikar.  Ofnæmislost getur jafnvel leitt til dauða ef ekki er brugðist við strax.  Einstaklingar sem eiga á hættu að fá ofnæmislost þurfa að hafa á sér viðeigandi lyf og bera á sér viðvörunarmerki (Medic Alert) þannig að aðrir geti séð að þeir eru með ofnæmi.
 
Algengir ofnæmis- og óþolsvaldar í fæðu
Algengir ofnæmisvaldar í fæðu eru mjólk og mjólkurafurðir, egg, fiskur og fiskafurðir, hnetur og möndlur, korn sem inniheldur glúten, skeldýr, ertur, fræ s.s. sesamfræ, sinnepsfræ, sojabaunir, sellerí og kíwi.

Laktósuóþol
Laktósuóþol stafar af skorti á laktasa sem brýtur niður mjólkursykur. Afleiðingarnar eru slæmir verkir, loftmyndun í þörmum og niðurgangur.  U.þ.b. 10% fullorðinna íbúa N-Evrópu og N-Ameríku geta ekki brotið niður mjólkursykur en allt að 100% fólks af öðrum kynstofnum.
Glútenóþol
Glútenóþol lýsir sér sem bólga í þarmaslímhúð vegna próteinsins glútens.  Glúten er í hveiti, rúgi, höfrum og byggi.  Afleiðingarnar eru niðurgangur, fitugar hægðir, þreyta og næringarskortur.

Óþol fyrir aukefnum
Sum aukefni geta valdið óþoli, þetta er þó ekki algengt.  t.d. getur rotvarnarefnið súlfít ýtt undir astmaeinkenni og efnið MSG getur valdið óþægindum hjá sumum einstaklingum og kemur þá fram sem höfuðverkur og þyngsli fyrir brjósti.
Matvæli sem geta valdið óþægindum
Matvæli sem innihalda histamín og önnur skyld efni eins og sterkir ostar, spægipylsa, pepperóní og síld geta valdið svipuðum einkennum og fæðuofnæmi. Sama er að segja um matvæli sem valda losun á histamíni í líkamanum eins og súkkulaði, jarðarber, tómatar og spínat.

Merkingar á ofnæmis-og óþolsvöldum
Fyrir þá sem eru með fæðuofnæmi eða óþol er nauðsynlegt að geta treyst merkingum á matvælum.  Reglur um merkingar eru að breytast.  Þannig verða gerðar mun strangari kröfur um merkingu innihaldsefna frá og með 1. janúar 2006.  Áður þurfti ekki að tilgreina sérstaklega innihaldsefni í samsettum hráefnum ef þau voru minna en 25% af heildarmagni vörunnar.  Dæmi um samsett hráefni er súkkulaði. Þessi mörk færast nú niður í 2% af heildarmagni.  Einnig fjölgar þeim ofnæmis- og óþolsvöldum sem alltaf þurfa að koma fram í innihaldslýsingu.  Nánari upplýsingar um þessar reglur má finna á heimasíðu Umhverfisstofnunar.
Áhugaverðar heimsíður þar sem finna má efni um ofnæmi og óþol.